Sug‘urta endi faqat qonun talab qilgani uchun sotib olinadigan rasmiyatchilik emas. Bugungi kunda O‘zbekistonda tobora ko‘proq odamlar o‘z avtomobili, sog‘lig‘i, mol-mulki yoki yaqinlarini himoya qilish uchun ongli ravishda polis tanlamoqda. Ammo bozor bir joyda to‘xtab qolmaydi, bunda kompaniyalar soni ko‘payadi, sug‘urta mahsulotlaridagi shartlar murakkablashadi va ular turli takliflarda tubdan farq qilishi mumkin. Eng noqulay paytda, ya’ni sug‘urta hodisasi yuz berib, haqiqiy yordam kerak bo‘lganda umidsizlikka tushmaslik uchun sug‘urtalovchini tanlashga oqilona yondashish lozim. Nimalarga e’tibor qaratish kerakligini bosqichma-bosqich ko‘rib chiqamiz. 

Sug‘urtalovchini nega bunchalik sinchkovlik bilan tanlash kerak? 

 

Barcha polislar bir xil ishlayotgandek tuyulishi mumkin: siz badal to‘laysiz va sug‘urta hodisasi yuz berganida to‘lovni olasiz. Amalda esa farq aynan barcha tafsilotlarda, ya’ni arizaning qanchalik tez ko‘rib chiqilishida, qanday hujjatlar talab qilinishida va natijada qancha hujjat qo‘lga kiritilishida namoyon bo‘ladi. Bir kompaniya to‘lovni bir necha kun ichida rasmiylashtirishi, boshqasi esa byurokratik tekshiruvlar tufayli jarayonni haftalab cho‘zib yuborishi mumkin. Bundan tashqari, sug‘urta mahsulotlari xavf-xatarlar to‘plami bo‘yicha farqlanadi: turli kompaniyalarning bir xil nomdagi polis mutlaqo turli xil vaziyatlardagi zararlarni qoplashi mumkin. Shu sababli, sug‘urtalovchini to‘g‘ri tanlash shunchaki rasmiyatchilik emas, balki moliyaviy xavfsizlikning bir qismidir. 

 

1-qadam: Kompaniya bozorda qonuniy faoliyat yuritayotganiga ishonch hosil qiling

 

Birinchi navbatda sug‘urta bozori ishtirokchisining litsenziyasi va rasmiy maqomi mavjudligini tekshirish lozim. O‘zbekistonda sug‘urtalovchilar faoliyatini vakolatli davlat organi – O‘zbekiston Respublikasi Istiqbolli loyihalar milliy agentligi nazorat qiladi. Uning vazifalariga sug‘urta bozorining professional ishtirokchilari tomonidan sug‘urta faoliyati sohasidagi qonunchilikka, shuningdek, ularning moliyaviy barqarorligini ta’minlash bo‘yicha belgilangan normativlar va talablarga rioya etilishini nazorat qilish hamda sug‘urtalovchilarning sug‘urta faoliyatini litsenziyalash kiradi. Bu har bir qonuniy ishlaydigan kompaniya sug‘urta faoliyati bilan shug‘ullanish huquqini tasdiqlovchi litsenziyaga ega ekanligini va uning moliyaviy holati muntazam ravishda tekshirilishini anglatadi. Agar kompaniya bunday maqomni tasdiqlay olmasa yoki litsenziya haqidagi savolga to‘g‘ridan-to‘g‘ri javob berishdan qochsa, bu jiddiy xavotirga sabab bo‘ladi. 

 

2-qadam: Ishonchlilik reytinglarini tekshiring 

 

Hozir mamlakatda sug‘urtalovchilarni baholashning rasmiy tizimi shakllanmoqda va bu iste’molchi uchun muhim vositadir. O‘zbekistonda prezident qaroriga muvofiq ishlab chiqilgan sug‘urta kompaniyalari reytingi tizimi joriy etilmoqda, yangi reytingning maqsadi esa iste’molchilarga ishonchli sug‘urta tashkilotlarini tanlashga yordam berishdir; bunda baholash doirasida ko‘rsatilayotgan xizmatlar sifati, kompaniyalarning moliyaviy barqarorligi, qonunchilik normalariga rioya etilishi va to‘lovlarning o‘z vaqtida amalga oshirilishi hisobga olinadi. Reyting aslida kompaniyaning mijozlar oldidagi majburiyatlarini qay darajada bajarayotgani haqidagi tayyor xulosadir. Albatta, reyting sog‘lom fikr va ma’lum bir mahsulot shartlarini tekshirish o‘rnini bosa olmaydi, ammo boshlang‘ich yo‘nalish sifatida u qulay va ko‘rgazmali hisoblanadi.

 

3-qadam: Kompaniyaning tajribasi va bozordagi mavjudligini baholang 

 

Kompaniyaning bozorda ishlash muddati uning barqarorligining bilvosita, ammo muhim belgisidir. Ko‘p yillar davomida o‘z mijozlariga sug‘urta to‘lovlarini amalga oshirib kelayotgan sug‘urtalovchi vaqt va inqirozlar sinovidan o‘tgan, demak, turli xil vaziyatlarni hal qilishda tajriba to‘plagan. Shuningdek, biznes ko‘lamiga: filiallar tarmog‘i qanchalik kengligi, kechayu kunduz qo‘llab-quvvatlash xizmati faoliyat yuritishi, polislarni onlayn rasmiylashtirish imkoniyati mavjudligiga e’tibor qaratish lozim. Bu omillarning barchasi kelajakda kompaniya faoliyati borasida, ayniqsa, shoshilinch masalalar haqida gap ketganda, u bilan muloqot qilish qulayligiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. 

 

4-qadam: Sizga qanday sug‘urta turlari kerakligini aniqlang

 

O‘zbekistonda majburiy sug‘urtaning besh turi mavjud. Bular qatoriga ish beruvchilar, tashuvchi, transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini sug‘urta qilish, xavfli ishlab chiqarish obyektida avariya yuz berganda uchinchi shaxslarning hayoti, sog‘lig‘i va mol-mulkiga, atrof-muhitga zarar yetkazganlik uchun javobgarlikni sug‘urta qilish kiradi. Majburiy mahsulotlardan tashqari, mol-mulk, sog‘liq, sayohat, hayot sug‘urtasi va boshqa ko‘plab ixtiyoriy sug‘urta dasturlari ham mavjud. Sug‘urtaning eng keng tarqalgan turlari orasida TVEFJMS, sayohat sug‘urtasi va mol-mulk sug‘urtasi yetakchilik qiladi. Sizga haqiqatan ham qanday mahsulot kerakligini aniq tushunish ortiqcha xarajatlardan tiyilshga va muhim xavf-xatarlarni o‘tkazib yubormaslikka yordam beradi.

 

5-qadam: TVEFJMS – majburiy avtosug‘urta shartlarini tushunib oling

 

Agar sizda avtomobil bo‘lsa, birinchi navbatda transport vositalari egalarining fuqarolik javobgarligini majburiy sug‘urtasiga (TVEFJMS, ko‘proq Majburiy avtosug‘urta nomi bilan tanilgan sug‘urtaga) duch kelasiz. Shuni tushunish muhimki, bu polis sizning avtomobilingizga yetkazilgan zararni emas, balki siz haydovchi sifatida boshqalarga yetkazishingiz mumkin bo‘lgan zararni qoplaydi.

TVEFJMS polisining amal qilishi nafaqat avtomobillar va ularning egalariga tatbiq etiladi, balki boshqa shaxslarning – yo‘lovchilar, piyodalar, velosipedchilar, mototsiklchilar, uy egalari va boshqalarning sog‘lig‘i va mol-mulkiga yetkazilgan zararni qoplashda ham yordam beradi. Bunda kompensatsiya miqdori davlat tomonidan belgilanadi va barcha sug‘urtalovchilar uchun bir xildir: O‘zbekiston qonunchiligiga muvofiq, TVEFJMS bo‘yicha sug‘urta summasi 80 mln. so‘mga teng. TVEFJMS bo‘yicha tarif davlat tomonidan tartibga solinishi sababli, bu yerda kompaniyalar o‘rtasidagi raqobat narx hisobiga emas, balki rasmiylashtirish tezligi, xizmat ko‘rsatish qulayligi va holatni tartibga solishda hamrohlik qilish sifati hisobiga kechadi. 

 

6-qadam: Ixtiyoriy sug‘urta dasturlari shartlarini taqqoslang

 

Agar gap ixtiyoriy sug‘urta mahsulotlari,masalan, KASKO, mol-mulk yoki sog‘liqni sug‘urtalash haqida ketsa, bu yerda takliflar o‘rtasidagi farqlar sezilarli bo‘lishi mumkin. Turli kompaniyalar istisnolar ro‘yxatini, ya’ni to‘lov amalga oshirilmaydigan holatlarni turlicha shakllantiradi va bu bandlar ko‘pincha shartnomani imzolashda e’tibordan chetda qoladi. To‘lov olishga ariza berish uchun talab qilinadigan hujjatlar ro‘yxati va murojaatni ko‘rib chiqish muddatlari ham farqlanadi. Shartnomani imzolashdan oldin nafaqat sug‘urta mukofoti miqdorini, balki qoplanadigan xatarlarning butun ro‘yxatini diqqat bilan o‘qib chiqish, yana ham yaxshisi to‘g‘ridan-to‘g‘ri kompaniya vakiliga aniqlashtiruvchi savollar berish maqsadga muvofiqdir. 

 

7-qadam: Raqamli servis xizmatiga e’tibor qarating

 

Kompaniya bilan o‘zaro aloqaning qulayligi sug‘urtalovchini tanlashda tobora muhim omilga aylanib bormoqda. Ofisga tashrif buyurmasdan polisni onlayn rasmiylashtirish imkoniyati vaqtni tejaydi va hujjatlarni to‘ldirishda xatolar ehtimolini kamaytiradi. Shaxsiy kabinet yoki mobil ilovaning mavjudligi ham muhim ahamiyatga ega bo‘lib, u yerda polis holatini kuzatish, uni uzaytirish va to‘lov uchun ariza topshirish mumkin. Agar kompaniya zamonaviy raqamli vositalarni taklif qilsa, bu, odatda, uning ichidagi jarayonlarni tashkil etishning umumiy darajasi haqida ham dalolat beradi. 

 

8-qadam: Haqiqiy mijozlarning fikr-mulohazalari bilan tanishing 

 

Yakuniy tanlov qilishdan oldin kompaniya xizmatlaridan foydalangan odamlarning, ayniqsa to‘lovlarni olganlarning fikrlarini o‘qib chiqish maqsadga muvofiqdir. Aynan shu bosqichda saytdagi va’dalar real amaliyotga qanchalik mos kelishi ma’lum bo‘ladi. Alohida salbiy fikrlarga emas (ular har qanday kompaniyada mavjud), balki takroriy shikoyatlarga, masalan, to‘lovlarning muntazam kechikishi yoki hujjatlar bilan bog‘liq qiyinchiliklarga e’tibor qarating. Fikr-mulohazalar yig‘indisi har qanday reklama ma’lumotlaridan ko‘ra obyektivroq manzarani beradi.

 

Asosiysi narx emas, balki ishonch 

 

Sug‘urtalovchini tanlashda eng ko‘p uchraydigan xato – bu faqat polis qiymatiga e’tibor qaratish. Arzon tarif qoplamalarning tor ro‘yxatini yoki to‘lov olishning murakkab tartibini yashirishi mumkin, qimmatroq polis esa ba’zan tez va tushunarli xizmat tufayli foydaliroq bo‘ladi. To‘g‘ri yondashuv narxlar ro‘yxatidagi raqamlarni emas, balki to‘liq manzarani: obro‘, sharoitlar, ish tezligi va sharhlarni taqqoslashdir. 

 

Barchasini bir joyga jamlash uchun quyida shartnomani imzolashdan oldin tekshirish lozim bo‘lgan bandlarning qisqacha ro‘yxati keltirilgan:

 

• Amaldagi litsenziya mavjudligi va bozorda qonuniy maqomga ega bo‘lish;
•  
• Kompaniyaning rasmiy va mustaqil ishonchlilik reytinglaridagi o‘rni;
•  
• Ish tajribasi, filial tarmog‘ining ko‘lami va qo‘llab-quvvatlash imkoniyatining mavjudligi;
•  
• Sizga haqiqatan ham qanday sug‘urta turi kerakligini aniq tushunish;
•  
• TVEFJMS shartlari – tarif qat’iy belgilangan bo‘lsa ham, xizmat ko‘rsatish va tartibga solish tezligi farq qiladi;
•  
• Ixtiyoriy dasturlar bo‘yicha shartlar va istisnolarni batafsil o‘rganish;детальное изучение условий и исключений по добровольным программам;
•  
• Onlayn rasmiylashtirish va shaxsiy kabinetning qulayligi;
•  
• Real mijozlarning fikrlari, ayniqsa to‘lovlar bo‘yicha mulohazalari.

 

Bu ro‘yxat ko‘p vaqt talab qilmaydi – har bir bandni tekshirish uchun atigi bir necha daqiqa ketadi. Ammo bunday tayyorgarlik kelajakda, agar haqiqatan ham sug‘urta hodisasi yuz bersa, ko‘proq vaqt va asabni tejaydi. 
Gross sug‘urta kompaniyasi O‘zbekiston sug‘urta bozorida 15 yildan ortiq vaqtdan beri faoliyat yuritib kelmoqda hamda avtomobil egalarining fuqarolik javobgarligidan tortib to mol-mulk va sog‘liqni himoya qilishgacha bo‘lgan majburiy hamda ixtiyoriy sug‘urta dasturlarini taklif etmoqda. Agar siz qonun talablarini shunchaki rasmiy ravishda emas, balki kerakli paytda haqiqatan ham himoya qiladigan polis olishni istasangiz, kompaniya mutaxassislariga murojaat qiling, ular aynan sizning vaziyatingizga mos keladigan sug‘urta mahsulotini tanlashda yordam berishadi.